پیام رئیس موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی و رئیس نشست
آب، بهعنوان بنیادیترین نهاده تولید در بخش کشاورزی، نقشی تعیینکننده در امنیت غذایی، توسعه پایدار و تابآوری اقتصادی و اجتماعی کشور دارد. در شرایطی که منابع آب تجدیدپذیر با محدودیتهای فزاینده ناشی از تغییرات اقلیمی، افزایش تقاضا، افت کمی و کیفی منابع آب و فشارهای ناشی از توسعه مواجهاند، مدیریت علمی، کارآمد و پاسخگو در این بخش بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. از اینرو، اتخاذ سیاستها و تصمیمهایی مبتنی بر دادههای معتبر، نظامهای پایش دقیق، شفافیت در تخصیص و توزیع آب و مسئولیتپذیری همه ذینفعان، ضرورتی اجتنابناپذیر برای حکمرانی پایدار آب به شمار میآید.
تحویل حجمی آب کشاورزی را باید در چنین چارچوبی مورد توجه قرار داد. این رویکرد صرفاً به اندازهگیری و ثبت حجم آب تحویلی محدود نمیشود، بلکه ابزاری راهبردی برای استقرار نظام مدیریت تقاضای آب، ارتقای بهرهوری مصرف، افزایش شفافیت در فرآیند تخصیص و توزیع، و ایجاد سازوکارهای مؤثر پاسخگویی و نظارت محسوب میشود. در واقع، تحویل حجمی آب یکی از ارکان اصلی گذار از مدیریت مبتنی بر عرضه به مدیریت مبتنی بر بهرهوری و پایداری است؛ رویکردی که در آن میزان آب تخصیصیافته، آب تحویلی، الگوی مصرف و مسئولیت هر یک از بازیگران نظام آب بهصورت روشن، قابل اندازهگیری و قابل ارزیابی تعریف میشود.
تجربیات ملی و بینالمللی نشان میدهد که موفقیت در استقرار نظام تحویل حجمی آب، مستلزم فراهم شدن مجموعهای از پیشنیازهای فنی، نهادی، اقتصادی، حقوقی و اجتماعی است. توسعه زیرساختهای اندازهگیری و پایش، استقرار سامانههای اطلاعاتی و حسابداری آب، بازنگری و بهروزرسانی چارچوبهای حقوقی و مقرراتی، طراحی مشوقهای اقتصادی مناسب، و مهمتر از همه جلب مشارکت و اعتماد بهرهبرداران و تشکلهای آببران، از جمله الزامات تحقق این هدف به شمار میروند. از اینرو، تحویل حجمی آب نه یک اقدام مستقل، بلکه بخشی از یک برنامه جامع اصلاح و بهبود حکمرانی آب در بخش کشاورزی است.
بدیهی است تحقق این هدف با اتکا به یک دستگاه اجرایی، یک فناوری یا یک سیاست منفرد امکانپذیر نخواهد بود. این امر نیازمند همافزایی و همکاری مؤثر میان دستگاههای متولی آب و کشاورزی، سازمان برنامه و بودجه، مراکز علمی و پژوهشی، دانشگاهها، تشکلهای بهرهبرداران، شرکتهای دانشبنیان، مشاوران و بخش خصوصی است. در این میان، گفتوگوی علمی، تبادل تجربههای اجرایی و بهرهگیری از یافتههای پژوهشی میتواند زمینه شناخت دقیقتر چالشها، ارزیابی گزینههای سیاستی و تدوین راهکارهای عملی و واقعبینانه را فراهم آورد.
مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، در راستای رسالت علمی و پژوهشی خود و با هدف پشتیبانی از سیاستگذاری مبتنی بر شواهد، برگزاری این نشست را فرصتی ارزشمند برای هماندیشی میان جامعه علمی، مدیران اجرایی، سیاستگذاران و بهرهبرداران میداند. این مؤسسه بر این باور است که همگرایی دانش، سیاست و اجرا میتواند زمینهساز تدوین راهبردهایی مؤثرتر برای ارتقای بهرهوری آب، افزایش کارایی سامانههای آبیاری و دستیابی به توسعه پایدار کشاورزی باشد.
امید است این گردهمایی با بهرهگیری از ظرفیتهای علمی و اجرایی کشور، به شکلگیری درک مشترک، تقویت اجماع تخصصی و اتخاذ تصمیمهای روشنتر و اثربخشتر در زمینه تحویل حجمی آب کشاورزی بینجامد؛ تصمیمهایی که ضمن حفظ پایداری منابع آب، ارتقای بهرهوری و امنیت غذایی کشور را نیز در افق بلندمدت تضمین کرده و قابلیت اجرا و تحقق در عرصه عمل را داشته باشند.
محمد مهدی قاسمی
رئیس موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی و رئیس نشست